Kolonoskopia, rektoskopia, rektosigmoidoskopia – co to za badania i kiedy należy je przeprowadzić?

Dlaczego warto wiedzieć więcej o badaniach dolnego odcinka układu pokarmowego?

Wiedza na temat dostępnych badań – takich jak rektoskopia, rektosigmoidoskopia czy kolonoskopia – to pierwszy krok do zrozumienia, że są to rutynowe, bezpieczne procedury diagnostyczne [1,4], dzięki którym można wykryć i prawidłowo leczyć schorzenia jelita grubego oraz odbytu.

Umożliwiają wczesne wykrycie i usunięcie polipów, które mogą przekształcić się w zmiany nowotworowe. Pozwalają również na diagnozowanie i monitorowanie poważnych schorzeń, takich jak choroby zapalne jelit czy uchyłki.

Pacjenci często odkładają wizytę z powodu lęku, wstydu czy braku informacji o badaniach. Wiele osób żyje latami z przewlekłym bólem, dyskomfortem, krwawieniami z odbytu czy zmienionym rytmem wypróżnień, zakładając, że „tak już musi być”. Tymczasem takie objawy wymagają wyjaśnienia i interwencji lekarza.

Sprawdź też: Domowe sposoby na hemoroidy – poznaj 10 pomocnych metod na żylaki odbytu!

Kolonoskopia, rektoskopia, rektosigmoidoskopia – co to właściwie jest?

Kolonoskopia, rektoskopia i rektosigmoidoskopia to trzy podstawowe badania endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego, które różnią się zakresem, celem oraz stopniem inwazyjności.

Aby zrozumieć, które z nich i kiedy jest wskazane, warto poznać ich specyfikę oraz możliwości diagnostyczne.

Cecha	Kolonoskopia	Rektoskopia	Rektosigmoidoskopia
Zakres badania	Całe jelito grube (od odbytnicy do kątnicy).	Odbytnica i końcowy odcinek esicy.	Odbytnica i esica.
Narzędzie	Elastyczny wziernik zakończony kamerą i źródłem światła.	Sztywny wziernik.	Elastyczny wziernik (często krótszy niż w kolonoskopii).
Długość trwania	Zwykle dłużej niż rektoskopia	Zazwyczaj kilka minut	Pośrednia (krócej niż kolonoskopia, dłużej niż rektoskopia).
Inwazyjność/Ból	Bardziej inwazyjna, może wymagać sedacji.	Mniej inwazyjna, praktycznie bezbolesna.	Pośrednia inwazyjność.
Główne zastosowania	Profilaktyka i wykrywanie raka jelita grubego, polipów, guzów, zmian zapalnych.	Diagnostyka krwawień z odbytu, hemoroidów, zmian zapalnych odbytnicy.	Diagnostyka krwawień z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, zmian w esicy, chorób zapalnych jelit.
Możliwe procedury	Pobieranie wycinków, usuwanie polipów.	Ocena guzków krwawniczych, zmian zapalnych.	Pobieranie wycinków, usuwanie drobnych zmian.

Tabela nr 1. Omówienie badań proktologicznych. Opracowanie własne na podstawie ogólnodostępnych źródeł.

1. Kolonoskopia

Kolonoskopia to badanie endoskopowe umożliwiające dokładne obejrzenie całego jelita grubego – od odbytnicy aż do kątnicy [1]. W trakcie procedury lekarz wprowadza przez odbyt elastyczny wziernik zakończony kamerą i źródłem światła.

Czy kolonoskopia wykryje hemoroidy? Tak, dzięki badaniu możliwe jest wykrycie:

• guzków krwawniczych odbytu I, II i III stopnia,
• polipów,
• guzów,
• zmian zapalnych i innych patologii w badanym obszarze.

Podczas procedury można również pobrać wycinki do badania histopatologicznego lub od razu usunąć drobne polipy [1,4].

Kolonoskopia odgrywa kluczową rolę w profilaktyce raka jelita grubego, ponieważ pozwala wykryć i usunąć zmiany przedrakowe zanim rozwinie się choroba nowotworowa [2,3].

2. Rektoskopia

Rektoskopia to krótsza i mniej inwazyjna procedura, polegająca na oglądaniu błony śluzowej odbytnicy oraz końcowego odcinka esicy przy pomocy sztywnego wziernika [4].

Badanie trwa zwykle kilka minut i często jest wykonywane w diagnostyce krwawień z odbytu, podejrzenia hemoroidów czy zmian zapalnych [4].

Rektoskopia może wykazać guzki krwawnicze I i II stopnia lub inne przyczyny istniejących dolegliwości [5].

3. Rektosigmoidoskopia

Rektosigmoidoskopia to badanie pośrednie pomiędzy rektoskopią a kolonoskopią – obejmuje dokładne oglądanie odbytnicy i esicy [4,5]. Zalecana jest np. u pacjentów z krwawieniami z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, podejrzeniem zmian w esicy lub choroby zapalnej jelit.

Wybór pomiędzy tymi badaniami zależy od lokalizacji objawów i wskazań lekarskich [1].

Jakie sygnały organizmu powinny skłonić do wykonania badań?

Warto wiedzieć, które symptomy powinny skłonić do wykonania badań diagnostycznych, takich jak kolonoskopia, rektoskopia czy rektosigmoidoskopia, aby w porę wykryć przyczynę i podjąć właściwe leczenie.

Na co należy zwrócić szczególną uwagę?

• krwawienie z odbytu – każdy epizod krwi w stolcu lub na papierze toaletowym wymaga diagnostyki [1],
• przewlekły ból i dyskomfort – nawracający ból w okolicy odbytu lub podbrzusza, uczucie parcia, śluz w stolcu nie powinny być bagatelizowane [1],
• zmiana rytmu wypróżnień – nagłe zaparcia, biegunki lub zmieniony wygląd stolca to sygnał alarmowy [1],
• podejrzenie polipów lub innych zmian – lekarz może zalecić badanie profilaktyczne w celu wykluczenia zmian przedrakowych [2,3],
• występowanie raka jelita grubego w rodzinie – osoby z obciążeniem rodzinnym powinny zgłaszać się na badania przesiewowe wcześniej i częściej [2].

Jak przebiegają badania i jak się do nich przygotować?

Dla wielu pacjentów myśl o badaniach endoskopowych wiąże się z niepewnością i obawą przed bólem czy krępującą sytuacją. W rzeczywistości procedury te są dobrze tolerowane, a także odbywają się w komfortowej atmosferze.

Jak krok po kroku wygląda przygotowanie do kolonoskopii, rektoskopii i rektosigmoidoskopii? Czego można się spodziewać w trakcie badania oraz jak szybko da się wrócić do codziennych aktywności? Poniżej najważniejsze informacje.

Kolonoskopia

Przygotowanie do zabiegu obejmuje stosowanie diety ubogo resztkowej na kilka dni przed badaniem oraz przyjęcie środka oczyszczającego w dniu poprzedzającym oraz w dniu badania.

Działania te mają na celu dokładne oczyszczenie światła jelita z wszelkich pozostałości pokarmowych, dzięki czemu lekarz specjalista będzie mógł dokładnie obejrzeć każdy badany odcinek [4].

Od południa poprzedzającego badanie pacjent nie powinien już nic spożywać, ponieważ na czas zabiegu jelita powinny być opróżnione całkowicie.

Sam zabieg trwa 20 do 40 minut i może być przeprowadzony w sedacji farmakologicznej lub w znieczuleniu ogólnym. Po badaniu pacjent odpoczywa kilkadziesiąt minut. W przypadku zastosowania znieczulenia pozostaje pod obserwacją personelu do całkowitego ustąpienia anestezji.

Do normalnej aktywności może wrócić zazwyczaj następnego dnia.

Dowiedz się więcej: Dieta przy hemoroidach – co jeść przy chorobie hemoroidalnej, a czego unikać?

Rektosigmoidoskopia

Na dobę lub dwie przed badaniem pacjent powinien przyjmować jedynie płynne pokarmy. W dniu zabiegu zaleca się wykonanie enemy (wlewki doodbytniczej). Może także przyjmować płyny i wszystkie zalecane leki.

Sama procedura przeprowadzana jest w pozycji na boku i trwa 15 do 30 minut. Zwykle nie stosuje się znieczulenia, a pacjent może powrócić do normalnych aktywności w zasadzie od razu po badaniu.

Rektoskopia

Przygotowanie do wziernikowania odbytu, obejmuje pozostanie na czczo na 6 godzin przed zabiegiem i ograniczenie płynów na 4 godziny przed. Tuż przed badaniem można wykonać lewatywę.

Rektoskopia poprzedzona jest zwykle klasycznym badaniem per rectum, a następnie do światła odbytu wprowadzany jest sztywny wziernik (rektoskop) o długości 20 do 30 cm i średnicy 2 cm. Samo badanie trwa kilka minut i zwykle stosuje się wyłącznie żel znieczulający.

Pacjent może podjąć normalną aktywność tuż po badaniu.

Kiedy szukać głębszego rozwiązania, a kiedy stosować doraźne metody łagodzenia dolegliwości?

W przypadku łagodnych dolegliwości, takich jak swędzenie, pieczenie czy łagodny ból okolicy odbytu, warto sięgnąć po leki dostępne bez recepty, np. krem doodbytniczy lub czopki (np. Procto-Glyvenol^®). 

Produkty wykazują działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwobrzękowe. Dzięki temu połączeniu Procto-Glyvenol łagodzi uciążliwe objawy hemoroidów i sprzyja redukcji stanu zapalnego oraz obrzęku naczyń.

Warto pamiętać, że symptomy, takie jak krwawienia z odbytu, przewlekły ból, zmiana rytmu wypróżnień utrata masy ciała wymagają wizyty u proktologa. Tylko specjalista jest w stanie przeprowadzić odpowiednie badania, aby postawić precyzyjną diagnozę.

---

Bibliografia:

1. Rex DK, Boland CR, Dominitz JA et al. Colorectal cancer screening: Recommendations for physicians and patients from the U.S. Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer. Gastroenterology. 2017;153(1):307–323. doi:10.1053/j.gastro.2017.05.013
2. Atkin W, Wooldrage K, Parkin DM et al. Long term effects of once-only flexible sigmoidoscopy screening after 17 years of follow-up: the UK Flexible Sigmoidoscopy Screening randomised controlled trial. Lancet. 2017;389(10076):1299–1311. doi:10.1016/S0140-6736(17)30396-3
3. Bressler B, Paszat LF, Vinden C et al. Colonoscopic miss rates for right-sided colon cancer: a population-based analysis. Gastroenterology. 2004;127(2):452–456. doi:10.1053/j.gastro.2004.05.005
4. European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) guidelines. Endoscopy. 2020;52(6):477–497. doi:10.1055/a-1185-3109
5. Sanduleanu S, le Clercq C, Dekker E. Screening for colorectal cancer: colonoscopy, sigmoidoscopy or stool test? Best Pract Res Clin Gastroenterol. 2016;30(6):965–975. doi:10.1016/j.bpg.2016.11.003

---

Artykuł zawiera informacje na temat:

●       Leku dostępnego bez recepty:

Nazwa produktu leczniczego: (A) Procto-Glyvenol, 400 mg + 40 mg, czopki. (B) Procto-Glyvenol, (50 mg + 20 mg)/g, krem doodbytniczy. Nazwa powszechnie stosowana substancji czynnej: (A) Tribenozyd (Tribenosidum), lidokaina (Lidocainum). (B) Tribenozyd (Tribenosidum), lidokainy chlorowodorek (Lidocaini hydrochloridum). Dawka substancji czynnej: (A)1 czopek zawiera 400 mg tribenozydu (Tribenosidum) i 40 mg lidokainy (Lidocainum). (B) 1 g kremu doodbytniczego zawiera 50 mg tribenozydu (Tribenosidum) i 20 mg lidokainy chlorowodorku (Lidocaini hydrochloridum). Postać farmaceutyczna: (A) Czopki. Żółtawobiałe, stożkowatego kształtu czopki, jednolite, bez pęknięć, lekko tłuste, niemiękkie. (B) Krem doodbytniczy. Biały, jednorodny krem o słabym, charakterystycznym zapachu. Wskazania do stosowania: (A, B)Miejscowe leczenie zewnętrznych i wewnętrznych hemoroidów. Podmiot odpowiedzialny: (A, B)Recordati Ireland Ltd., Raheens East, Ringaskiddy, Co. Cork, Irlandia. SIL_01.2023

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

PL-PROCTG-0098